تغییر جنسیت در ایران و مسائل حقوقی مربوط به آن ⚖️【سال1404】

نارضایتی از جنسیت و به دنبال آن تغییر جنسیت از جمله مسائلی است که سال‌هاست در جامعه ما از بعد اختلال روانی و بیماری به آن نگاه می‌کردند. لذا افرادی که به جهت گرایش جنسی و سکچوال، جنسیت فیزیکی و جنسیت روانی آنها متفاوت بود و از این تفاوت ناراضی بودند مورد فشار اجتماعی، طرد و تمسخر قرار می‌گرفتند. اما بنابر شواهد و مدارک مانند جراید، جراحی‌های تغییر جنسیت در ایران از دهه ۱۳۰۰ اتفاق می‌افتاد که از اواسط دهه ۶۰ و مصادف با فتوای امام خمینی در تحریر الوسیله عمل تغییر جنسیت آزاد و مجاز شد.

‌وقت نداری تمام مقاله رو بخونی؟ چند دقیقه وقت بذار و اینو گوش کن.

 بدین وسیله مراحل تطبیق جنسیت و باز تایید آن در ایران آسان‌تر شد. اما همچنان با مجاز شدن عمل تغییر جنسیت، افراد در جامعه با تبعیض‌هایی روبرو هستند. اگر به دنبال نارضایتی از گرایش جنسی خود به دنبال تغییر جنسیت هستید برای آگاهی از تغییر جنسیت، مراحل قانونی و پزشکی آن و انواع اختلالات جنسی در این وب با ما همراه باشید.

تغییر جنسیت

مطابق با ماده ۹۳۹ قانون مدنی ایران هر گاه در یک فرد میانجنسیتی، مجموعه از علائم جنسی بر دیگر علائم جنسی غالب و بیشتر باشد شخص موظف است تابع احکام جنسیتی باشد که علائم آن در وی بیشتر است. طبق آخرین آمار منتشره از سازمان پزشکی قانونی کشور تعداد افرادی که در سال تغییر جنسیت می‌دهند.

سالانه بیش از ۲۷۰ ایرانی است. هر ساله شاهد افزایش تعداد متقاضیان این عمل جراحی بر مبنای همین آمار سازمان پزشکی قانونی هستیم.

مضاف بر اینکه با استناد به آمار رسمی از سال ۸۸ تا ۸۹ از بین ۱۳۶۶ نفر که موفق به دریافت مجوز تغییر جنسیت شده‌اند ۴۴ درصد آنها خواهان تغییر جنسیت به مرد و ۵۶  درصد خواهان تغییر جنسیت به مونث هستند. افرادی که به دنبال تغییر جنسیت هستند باید به دادگاه خانواده مراجعه کنند تا بتوانند درخواست تطبیق جنسیت دهند. طبق قانون ایرانی که برگرفته از فقه شیعه است، ملاک وظایف شرعی هر فرد جنسیت واقعی او است.‌

با استناد به همین رویه نیز ارث به وی تعلق می‌گیرد. به طور مثال سهم‌الارث تعلق گرفته به یک زن ترنس به اندازه یک زن عادی است. همچنین پیرامون مسئله حدود محرمیت، نیز شخص باید بر مبنای جنسیت حقیقی عمل کند.

شرایط و مراحل  تغییر جنسیت

 مطابق با بند ۱۸ ماده ۴ قانون حمایت خانواده عمل تغییر جنسیت افراد ترنس سکشوال و درخواست مجوز برای عمل، یک موضوع کاملا پذیرفته شده و مجاز است که در صلاحیت دادگاه خانواده قرار می‌گیرد. افراد برای تغییر روند جنسیت از مسیر قانونی می‌توانند از دو روش زیر اقدام کنند.

روش اول

• در وهله اول متقاضی باید به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده و از طرف دادگاه خانواده دادخواست خود را مبنی بر صدور مجوز تغییر جنسیت و تغییر نام را ارائه کند.
• در مرحله بعدی برای روشن‌تر شدن جنبه‌های تخصصی موضوع و مطلع شدن قاضی دادگاه، پرونده وی به پزشکی قانونی ارجاع داده می‌شود.
• پس از ارجاع پرونده به پزشکی قانونی ابتدا متقاضی لازم است که به یک روانپزشک ارجاع داده شده و مراحل درمانی و تشخیصی لازم را زیر نظر روانپزشک طی کند.
• پس از بررسی پرونده و معاینات فرد در پزشکی قانونی، چنانچه این نهاد در خصوص اختلال ترا جنسیتی فرد به تشخیص و یقین رسید نظریه خود را باید ارائه کند. در این نظریه پزشکی قانونی خطاب به دادگاه لازم یا لازم نبودن انجام عمل جنسیت فرد قید می‌شود.
• در مرحله بعدی نظریه پزشکی قانونی به انضمام نظر روانپزشک متخصص، محضر دادگاه و قاضی ارائه می‌شود و در آن نظر تخصصی و پزشکی مبنی بر لزوم یا عدم لزوم تغییر جنسیت توضیح داده شده است. قاضی با در نظر گرفتن این نظریه حکم نهایی مبنی بر تغییر جنسیت را صادر می‌کند. مطابق با این حکم و با استناد به ان تغییر نام کوچک در شناسنامه امکان‌پذیر خواهد شد.
• نکته قابل تامل این است که بسیاری از افراد ممکن است با مراجعه به روانپزشک دوره‌های درمانی و تشخیصی را طی کرده باشند که در این صورت می‌توانند با استناد به نظریه روانپزشک مبتنی بر اختلالات  تراجنسیتی، دادخواست مورد نظر را با ضمیمه کردن نظریه پزشک انجام دهند.
• در این صورت لازم به گذراندن دوره‌های درمانی نزد روانپزشک نبوده و با ارجاع پرونده به پزشکی قانونی و تایید پزشکی قانون و ارجاع آن به دادگاه، حکم یا مجوز آن توسط قاضی صادر می‌شود.

روش دوم

• انتخاب روانپزشک معتبر و دارای صلاحیت و مراجعه به وی
• پشت سر گذاشتن دوره های روان درمانی نزد روانپزشک
• دریافت تاییدیه از روانپزشک مبنی بر ترنس بودن شخص
• انتخاب دکتر متخصص و انجام آزمایش‌های تشخیص کاریوتایپ و سطح هورمون برای اطمینان از عدم وجود اختلال هورمونی یا کروموزومی
• مراجعه به دادگاه و ارائه دادخواست مبنی بر تغییر نام در شناسنامه
• ارجاع فرد ترا جنسیتی از دادگاه به پزشکی قانونی برای تایید نمودن مدارک پزشکی
• دریافت تاییدیه پزشکی از پزشکی قانونی و ارجاع به قاضی
• دریافت حکم صادره از سوی قاضی مبنی بر مجوز تغییر جنسیت و تغییر نام در شناسنامه

از بهترین وکیل خانواده در شیراز مشاوره تخصصی دریافت کنید.

انواع اختلالات جنسی

اگرچه اختلالات جنسیتی می‌تواند با توجه به گرایشات افراد متعدد و متنوع باشد اما طبق آمار منتشره از میان مبتلایان به اختلالات جنسی، دو گروه تراجنسیتی و دوجنسی تمایل بیشتری برای تغییر جنسیت، تطبیق و باز تایید آن نشان می‌دهند. در این بخش قصد داریم مطالبی را پیرامون معرفی این دو گروه قید کنیم.

• تراجنسی یا ترنس سکچوال (transsexual): افراد ترنس یا ترا جنسی به کسانی اطلاق می‌شود از جنسیت خود ناراضی بوده و به دنبال آن خواستار تغییر جنسیتشان هستند. در واقع این افراد احساس می‌کنند جنس روانی و جنسیت فیزیکی شان متفاوت و متضاد است و در نتیجه موجب نارضایتی آنها شده است. به نقل از افراد ترنس این اشخاص از زمان بلوغ ذهنی و جسمی احساس می‌کنند در کالبد اشتباهی به دنیا آمده و به جنس دیگر متعلق هستند. به طور کلی می‌توان گفت این افراد بدون آنکه مشکل و سامانی در جسم آنها مشاهده شود از جنسیت خود ناراضی بوده و مبتلا به اختلال هویت جنسی می‌شوند.

به طور مثال بسیار مشاهده شده است که شخص مونث یعنی دختر تمایل زیادی به پوشیدن لباس‌های پسرانه، رفتار و حرکات جنس مذکر داشته و علی رغم جنسیت مونث گرایش جنسی وی مانند جنس مذکر و مردان است.

• دوجنسی: افراد دوجنسیتی دارای اختلال ابهام هویت جنسی هستند به این معنی که این افراد از بدو تولد آلت تناسلی بینابین دارند. یعنی هم مذکر هستند و هم مونث. این افرادی به دلیل مبهم بودن هویت جنسی با مشکلات عدیده‌ای مواجه هستند که با توجه به گرایشات غالب خود می‌تواند یکی از جنسیت را انتخاب کرده و عمل تغییر جنسیت را انجام دهند.

تبعات انجام یا عدم انجام عمل تغییر جنسیت

گفتیم که اگرچه با مجاز شدن عمل تغییر جنسیت، تطبیق جنسیت و باز تایید آن برای افراد ترا جنسیتی آسان‌تر شده اما هنوز جامعه به طور کامل این موضوع را هضم نکرده و تبعیضات و فشارهای روانی بر روی افراد ترنس احساس می‌شود. انجام عمل تغییر جنسیت یا تصمیم به عدم انجام آن می‌تواند تبعاتی به دنبال داشته باشد.

لذا افرادی که به دلیل ترس از واکنش دیگران از اقدام برای درمان و تغییر جنسیت امتناع می‌کند ممکن است خود و اطرافیانشان را با آسیب‌های روزافزون روبرو سازند. زیرا در کالبد این افراد روند تکامل هویت جنسی صحیح و کامل نبوده و درک درستی از مرد یا زن بودن خود ندارند. لذا با رشد جنسی که متعلق به جسم و روان آنها نیست، صدمات زیادی به هویت جنسی آنها وارد شده و زندگی‌شان را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

همچنین افرادی که تغییر عمل تغییر جنسیت را انجام می‌دهند باید از عواقب آن مطلع باشند. مضاف بر اینکه مثل هر عمل جراحی ممکن است با عوارض جسمانی بعد از آن درگیر باشند. از نظر روانشناختی نیز با هویت متفاوت با آنچه تاکنون بوده‌اند روبرو خواهد شد و این عمل از نظر جسمی و روحی می‌تواند تبعاتی را به دنبال داشته باشد. افراد ترنس باید قبل از عمل از این عوارض مطلع شده و کلیه عواقب قطعی و احتمالی عمل جراحی را بپذیرند.

مسلماً هر عمل جراحی نتایج مثبت و ۱۰۰ درصدی نداشته و داوطلبان عمل تغییر جنسیت نیز باید آگاه باشند که ممکن است بعد از جراحی رضایت کامل از خود و جنسیت خود را به دست نیاورد. یعنی ممکن است بعد از عمل ببینند که به آنچه فکر می‌کردند یا می‌خواستند تبدیل نشده‌اند و علی رغم انجام عمل تغییر جنسیت ممکن است تفاوت‌هایی با یک مرد یا زن عادی در هر صورت داشته باشند.

مجوز شرعی تغییر جنسیت

در بسیاری از ادیان مانند اسلام، مسیحیت و مذهب‌های سنی و شیعه انجام جراحی تغییر جنسیت افراد مبتلا به اختلال ترا جنسیتی مجاز اعلام شده است. همانطور که گفتیم از سال ۱۳۰۰ این عمل در ایران انجام می‌شده است اما مطابق با فتوای امام خمینی و مراجع تشیع تغییر جنسیت در ایران نیز چندین سال است که آزاد بوده و افرادی که از این اختلال رنج می‌برند می‌توانند در صورت دریافت تاییدیه از روانپزشک و پزشکی قانونی، حکم و مجوز عمل را از دادگاه خانواده دریافت کنند.

مطابق با قانون ایران افرادی که دچار ابهام جنسی یا جنسیتی هستند نیاز به تغییر جنسیت آنها از سوی روانشناس و پزشک محرز شده می‌توانند این مجوز را به دو شرط دریافت کنند.

شرط اول این است که بیماری ترنس قطعی و واقعی باشد. زیرا افرادی که نسبت به بیماری خود مشکوک هستند مجاز به تغییر جنسیت نخواهند بود. شرط بعدی این است که عمل تغییر جنسیت باید دقیق و کامل صورت بگیرد. مثلاً یک زن پس از تغییر جنسیت کاملاً به یک مرد تبدیل شده باشد و یا برعکس. در واقع این تغییر باید به گونه‌ای باشد که احکام و قوانین ذکر شده برای زنان و مردان در شرع و قانون برای این افراد قابلیت اجرا پیدا کند.

اطلاعات و راهنمایی های حقوقی

پیرامون مسئله تغییر جنسیت اطلاعات و توصیه‌های حقوقی وجود دارد که افراد می‌توانند با مراجعه به وکیل دادگستری مراحل اخذ مجوز تغییر جنسیت از دادگاه را بهتر انجام دهند. زیرا وکیل پایه یک دادگستری به دلیل اشراف و اعاده حقوقی که بر مراحل و روند اخذ مجوز دارد می‌تواند این اقدامات را در کوتاه‌ترین زمان انجام دهد. در خصوص صدور مجوز تغییر جنسیت دادگاه‌های ذی صلاح، دادگاه‌های عمومی حقوقی در تهران و شهرستان‌ها هستند.  ا

گرچه افراد می‌توانند از دادگاه محل سکونت خود در هر مکانی برای اخذ مجوز تغییر جنسیت اقدام کنند اما تنظیم دادخواست باید از طرفیت اداره ثبت و احوال محل صدور شناسنامه انجام شود.

لذا افراد می‌توانند با بهره‌مندی از خدمات وکیل اقداماتی همچون تنظیم دادخواست تغییر جنسیت و نام و ارائه آن به دادگاه از طرف اداره ثبت احوال محل صدور شناسنامه را به عهده وکیل گذارند. وکیل با شرکت در جلسه دادرسی و در جهت اثبات ادعای مطروحه به دفاع از موکل پرداخته و با دریافت حکم مجوز تغییر جنسیت موکل خود را در این مسیر همراهی می‌کند.

کلام آخر

تغییر جنسیت برای افرادی که دچار اختلال تراجنسیتی یا دوجنسیتی هستند در جوامع اسلامی مخصوصاً ایران با پیچیدگی‌ها و سختی‌های همراه است. این افراد علاوه بر طی مراحل پیچیده برای دریافت تاییدیه ترنس از سوی روانشناس و پزشکی قانونی و دریافت حکم پیرامون عمل تغییر جنسیت از دادگاه، با فشار روانی و تبعیضاتی در جامعه نیز روبرو هستند. زیرا این معضلات با وجود قانونی بودن عمل تغییر و تطبیق آن از نظر روانشناختی هنوز در جامعه هضم نشده است. افراد ترنس می‌توانند با تغییر جنسیت به گرایش جنسی غالب خود هویت جنسی خود را شکل داده و در کالبد جدید به ادامه زندگی بپردازند.