تمکین در لغت به معنای الزام بوده اما این اصطلاح در قانون مدنی به این مفهوم است که زوجین به محض انعقاد عقد نکاح صحیح، وظایف مشترکی در قبال یکدیگر عهدهدار میشوند که ملزم به اجرای آن هستند. در واقع این شرع و قانون است که زوجین را مکلف میکند در قبال یکدیگر مجموعهای از وظایف مقرر را به درستی انجام دهند و عدم تمکین و اجرای این وظایف منتج به پیامدهایی برای هر کدام میشود.
من جمله پیامدهای عدم تمکین از سوی زن در صورت ناشزه بودن محرومیت از نفقه و در صورت نشوز بودن مرد و احراز شرایط معین موجب اخذ حکم طلاق برای زن میشود. در این وب قصد داریم تمکین، عدم تمکین، پیامدهای آن برای هر کدام از زوجین و موارد تمکین را بررسی کنیم پس تا انتها با ما همراه باشید.
با صرف کمترین زمان، بیشترین اطلاعات رو از این پادکست کوتاه جذب کن.
مفهوم تمکین و شرایط آن
با عقد نکاح و صورت گرفتن ازدواج، زوجین بر اساس تفاهم و علاقه دو طرفه وظایف و اقداماتی را در زمینه حسن معاشرت با یکدیگر انجام میدهند. اما قانون مدنی زوجین را مکلف به تمکین از یکدیگر نموده با توجه به انواع و مصادیق متنوع تمکین، قانون این وظایف را مورد حمایت و نظارت خود قرار داده و در صورت عدم انجام آن ضمانتهای اجرایی را برای هر کدام از طرفین در نظر میگیرد که به صورت قانونی و با استناد به این ضمانتها میتوانند حقوق خود را مطالبه کنند.
در واقع با واقع شدن نکاح به طور صحیح و شکل گرفتن روابط زوجیت بین طرفین، هر کدام مکلف به انجام حقوق و تکالیفی در مقابل یکدیگر هستند که به آن تمکین گفته میشود.
با توجه به پیچیدگیهای موارد تمکین، حق تمکین و پیامدهای آن افراد میتوانند در این خصوص از مشاورههای بهترین وکیل کمک بگیرند تا از مسیر قانونی حقوق خود را به دست آورند.
اگرچه به لحاظ عرفی واژه تمکین غالباً برای زوجه مورد استفاده قرار میگیرد و زن موظف به انجام وظایفی در قبال شوهر خود است، اما اصطلاح تمکین محدود به زنان نبوده و مردان هم موظف هستند وظایف خود را به درستی انجام داده و حق همسر خود را رعایت کنند.
مطابق قانون تمکین شامل عام و خاص بوده که تمکین عام یعنی موظف بودن زن به اطاعت از همسر خود در امور خانوادگی و تمکین عام یعنی به جا آوردن وظایف در روابط زناشویی با همسر است. لذا قانون در صورت سرباز زدن زن از تمکین بدون داشتن عذر موجه آن را از نفقه محروم میسازد. همچنین چنانچه مرد تمکین به جا نیاورد، زن این امکان را دارد که به جهت عسر و حرج درخواست طلاق کند.
برای دریافت مشاوره تخصصی از بهترین وکیل خانواده در شیراز کلیک کنید.
در چه صورت زن میتواند از عدم تمکین استفاده کند؟
اگرچه طبق عرف و قانون زن موظف به تمکین از شوهر خود است. لذا این تمکین باید به گونهای باشد که ضرری برای زوجه نداشته باشد در واقع شرایطی طبق قانون ایجاد شده است که زن میتواند از حق عدم تمکین خود استفاده کند بدون اینکه آثار منفی و پیامدی متوجه او شود.
از جمله شرایطی که زن میتواند از مرد تمکین نکند این است که این تمکین ضرر حیثیتی، مالی و جانی از برای او نداشته باشد. همچنین در صورت عدم پرداخت مهریه زن از سوی مرد، زوجه میتواند از حق حبس خود استفاده کرده و تا زمان پرداخت مهریه از مرد تمکین نکند.
عدم تمکین چیست و چه پیامدهایی دارد؟
در واقع عدم تمکین یا نشوز به معنای عدم انجام وظایف زناشویی از سوی زوجه است که در این صورت زن ناشزه محسوب میشود. البته عدم تمکین از سوی مرد نیز موجب نشوز مرد و محرز شدن شرایط عسر و حرج میشود. لذا ناشز شدن فقط مختص به زوجه نیست و هر دو طرف در صورت عدم ایفای وظایف خود به درستی ناشز محسوب میشوند. عدم تمکین هر یک از زوجین و نداشتن حسن معاشرت با یکدیگر میتواند به عنوان مصداق نشوز تلقی شده و منتج به پیامدهای منفی برای هر یک از آنان شود.
البته ناگفته نماند که نتایج و آثار عدم تمکین زمانی ایجاد میشود که این مورد مراحل قانونی را طی کرده و از سوی هر کدام از طرفین در دادگاه به اثبات برسد. به عنوان مثال مرد میتواند با مراجعه به دادگاه خانواده، با ارائه دادخواست الزام به تمکین در صورت احراز عدم تمکین از سوی دادگاه، از حق تمکین خود بهره برده و از پرداخت نفقه زوجه خودداری کند. لذا از جمله آثار و پیامدهای عدم تمکین برای هر کدام از زوجین به شرح زیر است.
- در صورت عدم تمکین از سوی زن: محروم شدن از نفقه، طلاق و اخذ اجازه ازدواج مجدد برای مرد از دادگاه
- عدم تمکین از سوی مرد: موجب محرز شدن شرایط عسر و حرج شده و با سخت شدن زندگی دادگاه حکم طلاق در اختیار زن قرار میدهد. میتواند به جهت عدم پرداخت نفقه حکم تعقیب کیفری بگیرد.
عدم تمکین زن به چه معنا است؟
همانطور که گفتیم عدم تمکین یعنی عمل نکردن به وظایف مشترک در زندگی زناشویی. در واقع عدم تمکین زن یعنی او از انجام وظایف خود در زندگی مشترک و همچنین روابط زناشویی سرباز میزند که این عدم انجام وظایف میتواند باعث ناشزه شدن زن شود. در صورت عدم تمکین زن از مرد قانون نیز حقوقی برای او در نظر گرفته است تا بتواند با مراجعه به دادگاه و محرز شدن عدم تمکین، با پرداخت مهریه او را طلاق دهد یا اجازه ازدواج مجدد گرفته و از پرداخت نفقه خودداری کند.
البته قانون شرایطی ایجاد کرده که زوجه میتواند به صورت مشروع از حق عدم تمکین استفاده کند و بدون ناشزه شدن، پیامد و ضرری متوجه او نباشد و نفقه به وی تعلق بگیرد. من جمله این شرایط میتوان به ابتلای مرد به بیماری مقاربتی، منع شدن زن از برقراری رابطه جنسی با مرد توسط پزشک، ضروری بودن خروج زن از منزل مرد به دلیل عدم امنیت جانی و مالی اشاره کرد.
عدم تمکین مرد به چه معنا است؟
به محض انعقاد عقد به صورت صحیح هر یک از زوجین در قبال یکدیگر وظایف و تعهداتی دارند، عدم انجام این وظایف و ترک فعل از سوی هر کدام میتواند آثار حقوقی به دنبال داشته باشد. لذا به مانند زن، مرد نیز در صورت عدم تمکین و انجام ندادن وظایف زناشویی و حسن معاشرت و ….عدم تمکین انجام داده و در اصطلاح ناشز میشود.
به موجب قانون در صورت تمکین زن و خودداری مرد از پرداخت نفقه او، زن امکان شکایت کیفری داشته و دادگاه مرد را به ۶ تا دو سال حبس محکوم میکند. به موجب ماده ۵۳ قانون حمایت از خانواده هر کس در صورت داشتن استطاعت مالی و در صورت تمکین از پرداخت نفقه زن خود و اشخاص واجب النفقه خودداری کند محکوم به حبس تعزیری درجه ۶ است. متقابلاً چنانچه مرد با عدم حسن معاشرت باعث سختی زن و غیر ممکن شدن ادامه زندگی برای او شود زن با استناد به این شرایط میتواند به دلیل عسر و حرج حکم طلاق از دادگاه را اخذ کند.
حق تمکین چیست؟
گفتیم که هر یک از زوجین موظف به ایفای درست تکالیف خود در قبال یکدیگر هستند و متقابلاً از حق تمکین برخوردارند. در واقع حق تمکین از جمله حقوقی است که در مقابل اقدامات طرف مقابل از سوی قانون معین شده و ضمانت اجرایی قانونی دارد.
یعنی چنانچه یکی از طرفین در روابط زناشویی وظایف خود را به درستی انجام ندهد طرف مقابل میتواند به دلیل برخورداری از حمایت قانون، این حقوق را اجرایی کند. لذا از جمله حقوقی که عدم تمکین زن در اختیار مرد قرار میدهد؛ اجازه ازدواج مجدد، گرفتن حکم طلاق و عدم پرداخت نفقه است.
با توجه به موظف بودن مرد در زندگی مشترک برای انجام وظایف و تکالیف در صورت عدم ایفای درست این وظایف و به وجود آمد شرایط عسر و حرج و دشوار شدن زندگی، زن میتواند درخواست طلاق کرده یا در صورت عدم پرداخت نفقه برای مرد حکم تعقیب کیفری بگیرد. ناگفته نماند که به جز شرایط ناشزه بودن زن در هر صورتی مستحق دریافت اجرت المثل و مهریه است.
تمکین شامل چه مواردی است؟
در قانون مدنی تمکین به دو نوع خاص و عام تقسیم بندی میشود که تمکین عام به معنای حسن معاشرت و اطاعت از همسر و تمکین خاص انجام وظایف در رابطه زناشویی است. لذا از جمله موارد تمکین که رعایت نکردن آن از سوی زن میتواند موجب عدم تمکین و ناشزه شدن او شود عبارتند از:
- خودداری زن از برقراری رابطه جنسی با مرد بدون داشتن عذر شرعی
- سرپیچی از دستورات مرد به عنوان رئیس خانواده
- عدم همکاری با همسر در تربیت فرزندان
- ترک منزل مرد
- اشتغال زن در مشاغل مخالف مصالح خانواده
کلام آخر
با استناد به مطالب ذکر شده میتوان اینگونه استنباط کرد که به محض جاری شدن عقد نکاح هر یک از زوجین موظف به انجام وظایف و تکالیفی در قبال یکدیگر هستند که عدم ایفای این تکالیف موجب عدم تمکین و ناشز شدن هر کدام از آنها میشود که به موجب قانون عدم تمکین میتواند پیامدهایی حقوقی را به دنبال داشته باشد لذا در صورت مواجهه با چنین مسائلی بهتر است از خدمات، دانش و تخصص بهترین وکیل در این زمینه بهرهمند شوید.
